Web sitesi yaptırmak araba almaya benziyor. İki kişi aynı parayı verir, biri yıllarca rahat eder, öteki ayda bir tamirciye gider. Fark fiyatta değil. Neye bakacağını bilmekte.
Çoğu esnafın aklındaki tek soru "ne kadar tutar". Önemli soru ama ilk soru değil. Çünkü ucuza yaptırıp sonra siteyi yanında götüremeyen, her küçük değişiklik için para sayan, bir sabah sağlayıcısına ulaşamayan onlarca insan var. Maliyet tarafını ayrı bir rehberde rakamlarıyla yazdık. Hazır şablon mu özel tasarım mı diye kararsızsan onu da ayrıca anlattık. Bu yazı, parayı verdikten sonra pişman olmaman için. Sırayla gidelim.
01Site bittiğinde sahibi kim?
En kritik soru bu. Ve en az sorulanı.
Bir berber tanıyorum. İki yıl önce bir tanıdığına site yaptırmış, memnun da olmuş. Geçen ay numarası değişti. Sağlayıcıya ulaşamadı, adam ortadan kaybolmuş, domain de onun adınaymış. Şimdi berberin sitesinde hâlâ eski numara yazıyor. Müşteri arıyor, kimse açmıyor. Site var ama berberin değil. Kirada oturuyormuş da ruhu duymamış.
Yaptırmadan önce üç şeyi netleştir. Domain senin adına mı kayıtlı? sitenadi.com senin malın olmalı, sağlayıcının değil. İçeriği indirebilir misin? Yazılar, fotoğraflar, müşteri bilgileri. Ayrılmak istersen hepsini bir klasörde alabilmelisin. Siteyi taşıyabilir misin? Başka yere geçmek istediğinde rehin kalmamalı.
02"Ucuza yaptırdım" en pahalı cümle
Herkes ucuz ister. Anlıyorum. Ama web sitesinde ucuz, çoğu zaman ucuz değil. Ertelenmiş masraf.
Şöyle oluyor. Sana çok düşük bir başlangıç fiyatı veriyorlar. Tamam diyorsun. Sonra hosting ayrı çıkıyor. Bir fotoğraf değiştireceksin, o ayrı. Çalışma saatini güncelleyeceksin, o da ayrı. Yıl dönünce yenileme faturası geliyor, başlangıçtan yüksek. Topladığında, baştan net fiyat veren yerden iki katına ödemiş oluyorsun. Üstüne bir de oyalanma derdi.
İkinci risk daha sinsi. "Yeğenim biliyor, bedavaya yapar" hikâyesi. Yeğenin niyeti iyidir, ama yeğenin bir işi, bir okulu, sınav haftası, askerliği, bir gün gelip "abi şu an çok yoğunum sonra bakarım" dediği bir hayatı var ve o sonra hiç gelmiyor. Site yarıda kalır. Yarım site, hiç site olmamasından beter. Çünkü müşteri açıyor, bozuk görüyor, kapatıyor. Bir daha da dönmüyor.
Doğru bakış şu: fiyata değil, bir yıllık toplam maliyete bak. Kurulum, hosting, güncelleme, yenileme. Hepsi dahil ne tutuyor? Karşılaştıracağın rakam bu.
03Fiyatı söylemeyen yerden uzak dur
Bir teklif istiyorsun, sana fiyat vermiyorlar. "Görüşelim", "size özel hesaplayalım", "önce bir toplantı yapalım" diyorlar. Kırmızı bayrak.
Fiyatı baştan söylemeyen yer iki sebepten söylemiyor. Ya senin ne kadar ödeyebileceğini tartmak istiyor, yani aynı işe farklı insandan farklı para alıyor. Ya da gerçek rakam o kadar yüksek ki, telefonda söylese kaçacağını biliyor, o yüzden seni masaya oturtup ikna etmeye uğraşıyor. İkisi de senin lehine değil.
Net fiyat veren, neyin dahil olduğunu yazılı söyleyen yer kendine güveniyor demektir. Saklayacak bir şeyi yok. Aradığın bu.
04Sözleşmedeki üç tuzak
İmzadan önce üç maddeye bak. Sadece üç.
Kontrat süresi. Seni 12 aya, 24 aya bağlıyor mu? Büyük ajanslarda çok yaygın. Memnun kalmasan da çıkamıyorsun, çıkmak istersen ceza ödüyorsun. Esnafın böyle bir prangaya ihtiyacı yok. Ay be ay devam edebildiğin, istediğinde bırakabildiğin bir yapı ara.
Otomatik yenileme. Bazı yerler süre dolmadan, haber bile vermeden kartından çekiyor. İptal için 60 gün önceden yazılı bildirim istiyorlar. O pencereyi kaçırırsan bir yıl daha bağlısın. Yenileme öncesi sana mail atan, tek tıkla iptal ettiren yer dürüst olandır.
İade. "Ödenen ücret iade edilmez" yazısı varsa dur. Beğenmezsen paran yanıyor demek. Makul bir iade penceresi, mesela 30 gün, sağlayıcının işine güvendiğini gösterir. Riski sana değil kendine alıyor.
En sağlıklısı şu mantık: önce gör, sonra öde. Site hazır olmadan, sen beğenmeden büyük para istemeyen yer en az endişelendiren yerdir.
05Yasal sayfalar dahil mi?
Bunu çoğu esnaf hiç düşünmüyor, sonra başı ağrıyor.
Türkiye'de bir siten varsa ve ziyaretçiden en ufak bilgi topluyorsan, mesela bir iletişim formu, KVKK aydınlatma metni koymak zorundasın. Yanında gizlilik politikası, çerez bildirimi ve o çerez onay kutusu. Bunlar süs değil, yasal gereklilik. Eksikse risk sende kalıyor.
İşin tuhafı, sağlayıcıların çoğu bunu ayrı bir paket diye satıyor. Sektördeki firmaların büyük kısmı yasal sayfaları ek ücretle ekliyor. Oysa düzgün bir kurulumda bu sayfalar siteyle birlikte gelir. Sormadan kabul etme: "Yasal sayfalar dahil mi, yoksa sonra mı para isteyeceksiniz?" Cevap dahil değilse, gizli masraf listene yaz.
06Asıl iş teslimden sonra başlıyor
Site açıldı, link geldi, herkes mutlu. Üç ay sonra yeni bir hizmet eklemek istiyorsun. Arıyorsun. Gerçek, işte o telefonda ortaya çıkıyor.
Çünkü site canlı bir şey. Numaran değişir, fiyatın değişir, bayramda kampanya yaparsın, yazın çalışma saatini değiştirirsin, yeni bir hizmet eklersin, eski bir fotoğrafı kaldırırsın derken yıl içinde irili ufaklı onlarca kez o siteye dokunulması gerekiyor. Bunları kim yapacak? Ne kadar sürede? Ücretli mi? Teslimden önce sor. "Küçük bir değişiklik ne kadar sürer" sorusuna verilen cevap, o sağlayıcının seninle teslimden sonra da ilgilenip ilgilenmeyeceğini ele verir.
Parayı alıp kaybolan tip çok. Ulaşabildiğin, WhatsApp'tan yazınca dönen, bir sorun çıkınca yalnız bırakmayan bir sağlayıcı, ucuz olandan kıymetli. Çünkü site bir kere yapılan değil, yıllarca yanında duran bir şey.
07Mobil, hız ve Google'da bulunma
Teknik kısım. Korkma, kod bilmen gerekmiyor. Üç şeyi telefonundan kendin kontrol edebilirsin.
- Telefonda düzgün açılıyor mu? Müşterilerinin neredeyse hepsi siteni telefondan görecek. Sağlayıcının daha önce yaptığı bir siteyi kendi telefonundan aç. Yazılar taşıyor mu, butonlara parmağın değiyor mu, okunuyor mu? Masaüstünde şahane görünüp telefonda dağılan site işe yaramaz.
- Hızlı mı? Sayfa üç saniyede açılmıyorsa müşteri çıkıyor. Beklemez. Örnek siteyi aç, kaç saniyede geldiğini say.
- Google'da bulunur mu? Site güzel olabilir ama kimse bulamıyorsa, vitrini kapalı dükkân gibidir. "Sitem Google'da çıkacak mı, bunun için ne yapıyorsunuz" diye sor. Cevap "tabii çıkar" deyip geçiyorsa, biraz daha kurcala.
En sağlam yöntem: sağlayıcının daha önce yaptığı gerçek bir siteyi iste. Canlı örneği olmayan, sadece anlatan birinden iş alma. Göz, gördüğüne inanır.
08Karar vermeden önce sor
Hepsini tek listeye indirelim. Teklif aldığın yere bu yedi soruyu sor. Cevaplar net ve rahatlatıcıysa doğru yerdesin.
- Domain ve içerik benim malım mı?Ayrılırsam siteyi ve fotoğrafları yanımda götürebilir miyim?
- Bir yıllık toplam maliyet ne?Kurulum, hosting, güncelleme, yenileme dahil tek rakam.
- Fiyat baştan net mi?Yazılı, herkese aynı, gizli kalem yok.
- Beni süreyle bağlıyor musunuz?İstediğimde iptal edebiliyor muyum, ceza var mı?
- Yasal sayfalar dahil mi?KVKK, gizlilik, çerez onayı ek ücret mi?
- Teslimden sonra değişiklik nasıl oluyor?Kim, ne kadar sürede, ücretli mi, size nasıl ulaşırım?
- Önceki işlerinizi görebilir miyim?Canlı, gerçek bir örnek site linki.
09Sık sorulan sorular
Web sitesi yaptırırken en önemli soru hangisi?
Site bittiğinde sahibi kim sorusu. Domainin senin adına mı kayıtlı, içeriği ve fotoğrafları indirebilecek misin, ayrılmak istersen siteyi yanında götürebilir misin. Bunların cevabı net değilse, ne kadar ucuz olursa olsun o teklife yaklaşma.
Ucuz web sitesi neden tehlikeli?
Ucuz teklif çoğu zaman ucuz değil, ertelenmiş masraf. Düşük başlangıç fiyatı verip sonra hosting, güncelleme, ufak değişiklik başına ayrı ücret çıkaran yerler var. Bir de yarım bırakılan iş riski. Toplam yıllık maliyeti ve neyin dahil olduğunu sormadan ucuza bakma.
Web sitesi sözleşmesinde nelere dikkat etmeli?
Üç şeye bak. Kontrat süresi var mı, yani seni 12-24 ay bağlıyor mu. İptal etmek istersen ne oluyor, otomatik yenileme tuzağı var mı. İade koşulu nedir. İptal serbest, süre dayatması yok ve net bir iade penceresi olan teklif sağlıklı olandır.
Yasal sayfalar (KVKK, çerez) web sitesine dahil mi olmalı?
Olmalı. KVKK aydınlatma metni, gizlilik politikası, çerez bildirimi ve onay kutusu artık zorunlu. Çoğu sağlayıcı bunu ayrı paket diye satıyor. İyi bir sağlayıcıda site bu sayfalarla birlikte teslim edilir, sonradan eklenen bir ek ücret değildir.
Site teslim edildikten sonra ne olacağını nasıl anlarım?
Teslim öncesi sor: bir telefon numarası değişince kim güncelliyor, ne kadar sürede, ücretli mi. Sana ulaşılabilir bir kanal var mı, yoksa parayı alıp kaybolan tip mi. Küçük bir değişikliğin ne kadar sürdüğü, o sağlayıcının teslimden sonra seninle ilgilenip ilgilenmeyeceğini gösterir.
10Sonuç
Web sitesi yaptırmak büyük bir karar değil aslında. Yanlış yerde yaptırmak büyük bir dert. Aradaki fark da bu yedi soruda saklı.
Aklında tek cümle kalsın istiyorum. Sahibi sen ol. Domain senin, içerik senin, karar senin. Gerisi, yani fiyat, tasarım, süre, hepsi bunun üstüne konuşulur. Ama site senin malın değilse, en güzel tasarım bile kiralık kalır.
Teklif alırken bu yazıyı yanında tut. Sorularını sor. Net cevap veren, saklamayan, seni süreyle bağlamayan yeri seç. Doğru yer kendini sakınmaz, çekinmeden anlatır. Aradığın o işte.
Önce gör, sonra öde
Sitenivar'da domain ve içerik senin, süre dayatması yok, fiyat baştan net. 7 sektör için canlı demoları gez, beğenmezsen ödeme yok. Takıldığın yer olursa WhatsApp'tan yaz.